नेपालमा आजसम्म ठूला ठूला राजनीतिक परिवर्तनहरु भईसकेका छन् । तैपनि नागरिकले अपेक्षाकृत उपलब्धि हुन नसकेको गुनासो गर्ने गरेका छन् । राजनीतिक स्थायित्व, सुशासन, र विकासका सवालमा आशा र निराशाका दुबै संकेत देखिएका छन् ।

नेपालमा सरकार परिवर्तनको चक्र तिव्र भइरहेको छ । विगत केही वर्षमा नेतृत्वले स्थायित्व कायम गर्न नसक्दा नीति निर्माण प्रक्रियामा अवरोध आएको छ । यसले विकासका महत्त्वपूर्ण परियोजनाहरू प्रभावित भएका छन् । राजनीतिक दलभित्र गुटबन्दी र आन्तरिक कलहले दलहरूलाई कमजोर बनाइरहेको छ । यसले नीतिगत स्पष्टता र जनताप्रतिको जिम्मेवारीलाई चुनौती दिएको छ । मुलुकको अर्थतन्त्रलाई सुदृढ पार्न पर्याप्त नीति र योजना प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन हुन नसक्दा गरिबी र बेरोजगारीको दर उच्च छ ।

वैदेशिक रोजगारीले अर्थतन्त्रलाई टेवा दिएको भए पनि दीर्घकालीन समाधानका लागि उत्पादनमुखी अर्थतन्त्रको खाँचो छ । संघीय संरचना अनुसार प्रदेश र स्थानीय सरकारलाई अधिकार प्रत्यायोजन गरिए पनि, कार्यान्वयन पक्षमा अनेक अवरोध देखिएका छन् । संघीयता कार्यान्वयन गर्न जनशक्ति, स्रोत साधन र व्यवस्थापन पक्षमा ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता छ ।

नेपालको संविधान प्रगतिशील र समावेशी मानिन्छ । यसले अधिकारको संरचना स्पष्ट पारेको छ, जसलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्न सकियो भने लोकतन्त्रलाई सुदृढ पार्न सकिन्छ । नेपालको जनसंख्याको ठूलो हिस्सा युवा वर्ग हो । यसले आर्थिक, सामाजिक र प्राविधिक क्षेत्रमा ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ ।

युवाहरूको सशक्त सहभागिता सुनिश्चित गर्ने हो भने देशले नयाँ दिशा लिन सक्छ । भारत र चीनजस्ता दुई ठूला अर्थतन्त्रको बीचमा अवस्थित नेपालले रणनीतिक रूपमा फाइदा लिन सक्ने सम्भावना छ । व्यापार, पूर्वाधार विकास, र ऊर्जा उत्पादनमा लगानी आर्कषित गर्न सकिन्छ ।नेपालले आफ्ना जलस्रोत, जैविक विविधता, र प्राकृतिक सुन्दरताको उपयोग गरी दिगो विकासका लागि मार्ग प्रशस्त गर्न सक्छ ।

दलहरूबीच दीर्घकालीन सहमतिको खाँचो छ । समन्वय र सहकार्यबाट मात्र राजनीतिक स्थायित्व कायम गर्न सकिन्छ ।  निर्वाचन आयोग, न्यायालय, र भ्रष्टाचार नियन्त्रण निकायलाई स्वतन्त्र र प्रभावकारी बनाउनुपर्छ । युवाहरूलाई उत्पादनशील कार्यमा समावेश गर्न प्राविधिक शिक्षा र स्वरोजगारमा जोड दिनुपर्छ । प्रदेश र स्थानीय सरकारलाई स्रोत, साधन उपलब्ध गराई जनताको आधारभूत आवश्यकताहरू पूरा गर्न सक्षम बनाउनु जरूरी छ ।

नेपालको राजनीतिक र आर्थिक भविष्य अनेक चुनौतीहरूसँगै सम्भावनाहरूले भरिपूर्ण छ । अहिलेको आवश्यकता भनेको दीर्घकालीन सोच, पारदर्शिता, र समावेशिताका साथ अघि बढ्नु हो । यसले मात्र समृद्ध नेपाल र सुखी नेपालीको परिकल्पना साकार पार्न मद्दत गर्नेछ ।

समृद्ध नेपाल र सुखी नेपालीको सपना साकार पार्नका लागि केही मुख्य बुँदाहरूलाई केन्द्रीत गर्न सकिन्छ ।

शिक्षामा सुधार – शिक्षा प्रणालीलाई गुणस्तरीय र सस्तो बनाउनु पर्नेछ। सबैको पहुँचमा योग्य र अद्यावधिक शिक्षा प्रणाली हुनु आवश्यक छ जसले मानिसलाई व्यावसायिक र प्राविधिक सीपमा दक्ष बनाउँछ ।

आर्थिक समृद्धि– कृषिमा नवप्रवर्तन, लघुउद्यम, र प्रविधिको प्रयोग बढाएर कृषि र उद्योगको समृद्धि हुन सक्छ। स्वरोजगार र साना उद्योगलाई प्रोत्साहन दिनु आवश्यक छ ।

स्वास्थ्य सेवामा सुधार– स्वस्थ र समृद्ध समाज बनाउन स्वास्थ्य सेवामा पहुँच र गुणस्तर सुधार गर्नु अत्यावश्यक छ। प्रत्येक नागरिकलाई सस्तो र गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउनु पर्छ ।

प्राकृतिक संसाधनको संरक्षण र उचित उपयोग– नेपालको प्राकृतिक संसाधन जस्तै जलविद्युत, वन्यजन्तु, र पर्वतजन्य पर्यटनको दक्ष र संरक्षित प्रयोगले अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउँछ ।

प्रविधिको समावेशी प्रयोग– डिजिटल परिवर्तन र स्मार्ट प्रविधिको प्रयोगका माध्यमबाट सबै क्षेत्रलाई सुधार गर्न सकिन्छ। ई–गभर्नेन्स, अनलाइन शिक्षा र बिजनेसहरूलाई प्रवर्धन गर्नु पर्छ ।

राजनीतिक स्थिरता र शासन प्रणालीमा सुधार– दीर्घकालीन राजनीतिक स्थिरता र पारदर्शी शासन प्रणालीले सामाजिक र आर्थिक समृद्धिमा मद्दत पुर्याउँछ। भ्रष्टाचारमुक्त प्रशासन र न्यायालय प्रणालीले विश्वास निर्माण गर्न सक्छ।

समानता र समावेशिता सबै जाति, धर्म र क्षेत्रका व्यक्तिहरूलाई समान अवसर र अधिकार दिनु पर्दछ, जसले समाजमा शान्ति र सहकार्यको वातावरण सिर्जना गर्न सक्छ।

यी सबै तत्वहरूको समन्वयले नेपाललाई समृद्ध बनाउने र नेपालीलाई सुखी बनाउन मद्दत पुर्याउन सक्छ।